کنکور اندیشمندانه با
موسسه آموزشی اندیشه

اخبار موسسه اندیشه

اخبار- موسسه علمی آموزشی اندیشه
مقدمه
مقدمه   اَلعِم عِلمان، عِلمُ الأبدان و عِلمُ الأدیان        (پیامبر اكرم (ص)) "پیشگفتار" مجموعه ای كه تحت عنوان "چهل نكتۀ پزشكی پیرامون نماز" پیش روی شماست، كوششی ناچیزو حركتی كوچك در جهتِ هدفی بزرگ است، كه آن هدف بزرگ همانا اثبات همسویی "علم و دین" است. در جهان امروز گروهی از مردمان (از جمله مردم ممالك غرب) با پیشرفت روز افزون و حیرت برانگیز علوم ...
تاریخ ایجاد : ۱۳۹۴/۰۶/۰۷ آخرین بروزرسانی: ۱۳۹۸/۰۵/۲۷ تعداد بازدید: 8470

مقدمه

 

اَلعِم عِلمان، عِلمُ الأبدان و عِلمُ الأدیان        (پیامبر اكرم (ص))

"پیشگفتار"

مجموعه ای كه تحت عنوان "چهل نكتۀ پزشكی پیرامون نماز" پیش روی شماست، كوششی ناچیزو حركتی كوچك در جهتِ هدفی بزرگ است، كه آن هدف بزرگ همانا اثبات همسویی "علم و دین" است.

در جهان امروز گروهی از مردمان (از جمله مردم ممالك غرب) با پیشرفت روز افزون و حیرت برانگیز علوم مختلف و با مشاهدۀ توانایی هایِ بی حّد و حصر علم در گره گشایی از مشكلاتِ بشری، اصالتِ محض را به "علم" داده اند و آن را بعنوان تنها راه نجات خویش برگزیده اند.

در مقابل در طول تاریخ همواره مردمان دیگری نیز وجود داشته اند كه "دین" را برای برخورداری از زندگی سعادتمندانه، كافی دانسته اند و با بی اهمیّت جلوه دادن همۀ مسائل دنیایی از جمله حتّی "علم" در اعتقاداتِ خویش اصالت مطلق را به "دین" بخشیده اند.

از جمله پیروانِ این عقیده نیز می توان به رهبرانِ مذهبی كلیسای كاتولیك در قرون وسطی، اشاره نمود.

امّا در این میان آیین مقدّس اسلام و بخصوص شكل حقیقی آن یعنی مكتب "تشیّع"، "علم و دین" را بعنوان دوبالِ نیرومند برایِ پرواز انسان، به سوی كمالِ مطلقِ خویش كه همانا نزدیك شدن به مرزهای عصمت و تخلّق به اخلاقِ الهی در سایۀ قرب به حضرت حقّ است، معرّفی می كند و پرداختن به هر یك بدون توجّه به دیگری را آفتی برای سعادت و نیكبختی انسان، به حساب می آورد.

به این ترتیب همان قدر كه عالم بی دین مسبب بدبختی برای خود و دیگران است، جاهل مقّدس مآب نیز موجبات خسارت در دنیا و آخرت را برای خود و اطرافیانش فراهم می آورد.

این سخن مولای متقّیان جهان و پیشوایِ شیعیان حقیقی، حضرت علی (ع) است كه می فرماید: "العلم و الدّین توامان، اذا افترِقا احتراقا"

"علم و دین پیوسته با یكدگرند و هرگاه جدای از هم شدند، آتش افروز خواهند بود.

امّآ نكتۀ بسیار مهمّی كه در این میان هرگز نباید آن را فراموش كرد، نقصانِ علم نسبت به دین است، چرا كه "دین" توسّط آفرینشگر و خالق توانای هستی وضع شده است كه هم او آگاه و مسلّط بر همۀ جزئیات و ظرایف آفرینش است و همۀ آنچه كه برایِ سعادت و نیكبختی انسان در دنیا و آخرت لازم است، بهتر از هر كس دیگری می داند، امّا "علم" حاصل مجاهدات و تلاشهای پی گیر "انسان" برای آگاهی یافتن به اسرار آفرینش و ارائه راه حلّ برای مشكلات و نابسامانیهای زندگی بشری است.

بر این اساس "علم" راهی را می پیماید كه در انتهای آن راه "دین قرار گرفته است و هر روز كه جانفشانیهای بشر در راه گشودن اسرارِ علمی حیات به نتیجه ای جدیدتر می رسد، صحّت و كمال دستورات دین، آشكارتر می گردد.

بدین ترتیب بشریّت وظیفه دارد با ابراز قدرتمندی كه "علم" در اختیار او قرار می دهد و در راهِ روشن و صراطِ مستقیمی كه "دین" فرا راهش گذاشته است حركت كند و مدارج كمال را مرحله به مرحله طیّ نماید.

بی شكّ دراین مسیر سرانجام انسان به درجه ای خواهد رسید كه در یك نگاه توحیدی "علم و دین" را با یكدیگر "یكی" خواهد دید و متوجّه خواهد شد كه هر حقیقتی كه "علم" به طور مسلّم برآن دست یافته است از جملۀ همان حقایقی است كه "دین" در كاملترین شكل خود یعنی "اسلام" و دقیق ترین تعبیر آن یعنی "تشیّع" از آن سخن گفته است.

دراین مورد خیلی جالب است كه بدانیم در دیدگاه توحیدی حاكم بر سراسر قرآن، حتّی یكبار كلمۀ "علوم" یا كلمۀ "ادیان" درآیات شریفۀ این كاملترین كتاب سعادت به كار نرفته است، بلكه هر چه هست سخن از"علم" است و "دین". بدین معنا كه در دیدگاهِ آفریدگار یگانه، تنها "یك علم" و تنها "یك دین" وجود دارد و در مكتب توحید این هر دو نیز با هم، همسو و یكسان هستند. با این توضیحات، هرگاه فرمانی از طرف دین صادر شود ولو این كه فرمان در نگاه اوّل یك "عبودیت محض" و یك "اطاعت صرف" به نظر برسد، امّا چنانچه بشر با ابزار نیرومند علم، در آن فرمان، تفكّر و تأمّل نماید، قطعاً به تأییدات علمی و عقلی متعددی، حول و حوشِ آن خواهد رسید، چرا كه: "كُلُّ حَكَمَ بِهِ الشَّرع، حَكَمَ بِهِ الَعَقل".

و بدین وسیله نه تنها ایمان انسان نسبت به الهی بودن فرامین دین تقویت می شود و سایر فرامین دین كه احیاناً بدلیل نقص نسبی علم و محدودیت دایرۀ عقل انسان، هنوز توجیه قابل قبولی پیدا نكرده اند، مورد قبول و اطاعت كامل انسان قرار می گیرد، بلكه خط مشی انسان در جریان پژوهش ها و مطالعات علمی به طور دقیق روشن می گردد.

امّا در میان علوم مختلفی كه باید پیوسته در كنار دین، حركت كنند، "علم پزشكی" به خاطر دیدگاههای خاصّ و منحصر به فرد آن نسبت به مسائل انسانی، از اهمّیت بسیار زیادی، برخوردار است.

این سخن پیشوای بزرگ شیعه، حضرت امام رضا (ع) است كه فرمودند: "مَن لَم یَعرف الهیئةُ و الالتُشریح، فَهُوَ عَنّین فی مَعرِفَته الله"

"هر كسی كه نجوم و آناتومی نداند، در خداشناسی مردانه نیست".

به قول "امام محمّد عزالی" (در كتاب جواهر القرآن) مفهوم آیات شریفۀ الهی: "یا ایها الانسان ما غَرَّكَ بِرَبِكَ الكریم، الَّذی خَلَقَك فَسَوّیكَ، فَعَدَلكَ، فی اَیّ صُوره ماشاءَ رَكَّبك".

آن طور كه باید بر مسلمانان آشكار نبود، تا زمانیكه دانشمندان اسلامی، درعصر شكوفائی علمی خود، به تشریح اجزای بدن انسان پرداختند.

آری! همانطور كه مفهوم آیات شریفۀ سورۀ مؤمنون آنجا كه مراحل خلقت انسان، بیان شده است و از "نطفه و علقه و مضغه" سخن به میان آمده است یا آنجا كه از تاریكیهای سه گانه رَحِم سخن گفته شده است، جز تا زمانی كه جنین شناسی پزشكی، به این اسرار شگرف پرداخت، روشن نشد، و عظمت متحّیر كنندۀ كلام خداوند در آغاز سورۀ مباركۀ قیامت، آن جا كه انسان را به تفكّر در عظمت نوكِ انگشتان دستش، فراخوانده شده است، جز تا زمان پیشرفت های پزشكی بشر در اوایل قرن بیستم آشكار نشد. یعنی زمانیكه "گالتون" ثابت كرد اثر برجستگی های نوكِ انگشت در دو انسان مختلف، در سرتاسر دنیا، تنها زمانی ممكن است اندكی به یكدیگر شبیه شوند كه جمعیّت كنونی دنیا، 13 برابر میزان فعلی شود، یعنی از 5 میلیار نفر به حدود 64 میلیارد نفر برسد!

یا زمانی بشر متوجّه اهمیّت آیات شریفۀ سورۀ لقمان و بقره دربارۀ تغذیۀ كودك شیر مادر تا دو سال گردید، كه دانش پزشكی موفّق به شكافتن ریزترین اجزای شیر مادر، گردید و متوجّه شد كه ضروری ترین مادهّ برای سلامتی جسمی و روانی انسان، "شیر مادر" است.

از جملۀ این قبیل شواهد در یك مسیر پزشكی در آیات قرآن، بسیار می توان یافت، كه اگر به آن مجموعۀ غنی و بی نظیر سخنان معصومین (ع) و آراء حكمای الهی و به طور كلّی مبانی فقه شیعه را نیز اضافه نماییم متوجّه عظمت شگرف و لایتناهی دستورات اسلامی در پرداختن به مسائل جسمی و  پزشكی انسان، خواهیم شد.

بعلاوه به مدد دانش پزشكی، می توان به دركِ بهتری نسبت به مسائل گوناگون اسلامی، از جمله گرایشات غنی فلسفی آن رسید. بعنوان مثال تحقیق در مبانی موجود در فلسفۀ قدرتمند حكیم ملاصدرا (ره) از جمله عبارتِ مشهور او در بیانِ ماهیت انسان "جسمانیّة الحدُوث وََ روحانیة البَقاد" چنانچه با آگاهی از فرآیندهای موجود در دستگاه مغز و اعصاب انسان و وضعیّت ناقل های عصبی موجود در آن، صورت پذیرد، بسی قابل فهم تر و گویاتر خواهد بود.

با این اوصاف بی سبب نیست كه در فرمایش گهربار حضرت رسول اكرم (ص) كه در آغاز سخن به آن اشاره كردیم و از قول حضرت علی (ع) نیز نقل شده است، "علم پزشكی" همپایه با "علم دین" معرّفی شده است.

امّا روشن است وقتی كه حتّی در كوچكترین مسائل اسلامی جنبه هایِ عمیق و پربار پزشكی، بوضوح، خودنمایی می كنند، حضور این جنبه ها، در اساسی ترین فرامین اسلامی مثل "نماز" می خواند تا چه حدّی واضح و در جریان باشد.

حقیقت این است كه 40 نكتۀ پزشكی در مورد فواید نماز، در مقابل فواید پزشكی بسیار متعدد انی فریضۀ الهی، عدد بسیار بسیار كوچكی است و تنها زمانی بشر به كشف این فواید متعدد نزدیك می شود كه به پیشرفتهای عظیم دیگری دست یابد و به مدد آن پیشرفت ها از اسرار و ظرافتهایی بی نهایتِ نماز پرده بردارد.

امّا با این وجود، این حقیر سر تا پا تقصیر، نگارندۀ سطور علیرغم دانش اندك، توانائی ناچیز، قصورِ فهم و قلمِ شكسته ام، عزم خطر كردم و با امید برخورداری از لطف بیكرانۀ الهی و با آرزوی جلبِ توجّه حضرت صاحب الزّمان (عج)، به غوّاصی در بحر بیكرانۀ نماز پرداختم، شاید كه توشۀ كوچكی "به قدر تشنگی" از اقیانوس بی نهایتِ معارفِ نماز، فراهم آورم، كه به قول سعدی شیرین سخن

به راهِ بادیه رفتن، به از نشستن باطل           كه گر مرا دنیابم، به قدر و سمع بكوشم

و در این مجموعۀ نوشتار، با وجود آشفتگی ذهن و قلمم، "رضایت یار" را در راه برپایی ملكوتی ترین فریضه اش "نماز" خواهان بوده ام، كه باز هم سعدی شیراز فرموده است

دوست دارد یار این آشفتگی          كوشش بیهوده به از خفتگی

و بدین ترتیب كتاب "40 نكتۀ پزشكی پیرامون نماز" كه در آن به تطبیق برخی جنبه های نماز با مطالب و نقطه نظرات پزشكی پراخته شده است، در مقابل شما عزیزان است.

این مجموعه برای نخستین بار در روزنامۀ محلّی "كرمان امروز" در استانِ كرمان، انتشار یافت و مورد استفاده همه جانبۀ همشهریان عزیزم، یعنی مردم مسلمان كرمان قرار گرفت، بعلاوه پس از چاپ 12 شمارۀ آن، مورد قبول هیئت داورانِ ستاد مركزی اقامۀ نماز واقع شد و عنوان مقالۀ برگزیدۀ مطبوعاتی كشور را در نخستین جشنوارۀ نماز و مطبوعات به خود اختصاص داد.

با این وجود نویسنده توجّه دارد كه بسیاری از نكاتِ این مجموعه شاید به نظر متفكّران و صاحبنظران، فاقد عمق و غنایِ لازم برایِ وارد شدن در مسیرِ هدفی این چنین بزرگ و متعالی، یعنی شناساندن معارفِ نماز باشد و چه بسا كه از نظر این بزرگواران، برخی از مطالب كتاب تا حدودی سطحی و سست به نظر برسد.

در این مورد ضمن این كه از همۀ این صاحبنظران، مصّرانه تقاضای انتفاد و راهنمایی دارم، به این نكتۀ مهّم نیز توجّه می دهم كه در نوشتن این مطالب سعی بر این بوده است كه زبان علم، به زبانی ساده و روان و قابل فهم برای همگان نزدیك شود و این مجموعه برای همۀ اقشار جامعه، در همۀ سطوح قابل استفاده گردد ضمن این كه ماهیّت علمی موضوعات نیز خدشه دار نشود و به صحّت علمی آن نیز لطمه ای وارد نیابد.

بر این اساس ضمناً به آن خاطر كه، آن چه در مورد نماز گفته شده است، بعنوان ادّعاهای یك فردِ متعصّب مذهبی، تلّقی نشود به همۀ منابع علمی كه در نوشتن این مقالات، از آن استفاده نموده ام در پاورقی ها ، اشاره شده است.

نكتۀ قابل ذكر دیگر این كه شماره های پایانی این مجموعه نوشتار، در دیدگاه نویسنده از اهمیّت ویژه ای برخوردار بوده است و چه بسا كه فهم كاملتر موضوعاتِ مورد بحث در این مقالاتِ كوتاه، با عنایت كافی به مضامین نكات پایانی آن، ممكن باشد.

همچنین با توجّه به این كه برایِ وفادار ماندن به اصل مقالات ترتیب و تركیب نكات، در این كتاب، دقیقاً مشابه همان ترتیب و تركیبی است كه در مطبوعات به چاپ می رسیده است، از این جهت ممكن است مطالب گهگاه واجد انسجام و تسلسل درونی لازم، به نظر نیایند، كه از این بابت عذرخواهی می نمایم و امیدوارم كه خوانندگان عزیز پس از مطالعۀ كلّ كتاب و با قضاوت كلّی در مورد مطالبِ آن، در ذهن خود بدین تسلسل و انسجام، دست یابند.

امّا در سطور پایانی این پیشگفتار لازم است، نكتۀ بی نهایت مهّمی كه در طول كتاب نیز بدان، اشاره شده است یاد آوری نمایم كه آنچه در این كتاب یا مطالب مشابه، در مورد فواید علمیِ نماز، گفته می شود، همگی دربرگیرندۀ بَُعد كوچكی از ابعاد متعدد نماز است و پرداختن به فواید دنیوی و مزایای مادّی نماز، هرگز نباید انسان را از توجّه به دریاهایِ نور و معنویّت همراه با نماز، غافل كند. و براین اساس باید مراقب بود كه توجّه به مزایای پزشكی نماز و این قبیل مقولات، تنها بعنوانِ تأییدات علمی و دنیایی بر این عبودیّت محض تلقی شود و خدایِ نكرده، حدود فواید و مزایای این فریضۀ نورانی، در حدّ خاك و دنیا باقی نماند و حكایتِ آن گروهِ گمراه كه نماز را به یك نوع ورزش سوئیسی تشبیه كرده بودند و دل خوش داشتند كه فلسفۀ نماز را دریافته اند، نشود.

به هر حال با عظمت و گستردگی بیكرانه ای كه این حقیر، در مورد نماز سراغ دارم و با وجود رحمت لایتناهی كه می دانم پروردگار عالم، بر سر یك نمازگزار حقیقی و در حقیقت یك "اقامه كنندۀ نماز" فرود می آورد، چنانچه بر اثر خواندن این مقالات در مطبوعات و حالا به صورتِ این كتاب، "یك نفر" آری تنها یك نفر، دگرگون شود و نماز خود را به آن نماز حقیقی، كه ویژگی معصومین (ع) و اولیاء الهی است، قدمی نزدیك تر نماید و مرا نیز در این وادیِ شكوهمند از دعای خیر خویش بی نصیب نگذارد، بی شك این حقیر به اجر خود رسیده است و از نصیب خود خرسند است. ای كاش كه این گونه باشد.

در خاتمه بر خود لازم می دانم تا از همۀ كسانی كه مرا در تدوین مجموعه مطالب این كتاب، یاری كرده اند، كمالِ تشكّر و قدردانی را بنمایم. بخصوص از "حضرت حجة الاسلام و المسلمین"، حاج شیخ محسن قرائتی"، سردارِ بزرگ كاروانِ نماز، و اعضای محترم ستاد مركزی اقامۀ نماز كه تشویق های پدرانه و برادرانه شان در طّی سمینارهای گذشتۀ نماز، همواره دلگرم كنندۀ این حقیر در ادامۀ راه بوده است، همچنین معلّم عزیزم، جناب آقایِ یحیی فتح نجات سردبیر محترم روزنامۀ "كرمان امروز" كه با امكاناتِ محدود امّا پربركتِ خود برای نخستین بار، با آغوش باز از این مجموعه مقالات، استقبال نمودند و نیز دوست و برادر بزرگوارم، جنابِ آقای محمّد علی كُردی، مدیر محترم انتشاراتِ معارف كه علیرغم مشغلۀ بسیار با شوقی سرشار برای خدمت به نماز، نشر این كتاب را صادقانه قبول فرمودند، صمیمانه تشكّر و تقدیر نمایم و برای همۀ این عزیزان، دعای سالار شهیدان، حضرتِ امام حسین (ع) را در حقّ ابوثمامۀ صائدی، تكرار نمایم كه

"جَعَلَكَ الله مِنَ المُصَلّین"

والسّلام - التماس دعا

تیرماه 1376 هجری شمسی - مجید ملك محمّدی

.
نكته اول

تاثیر نماز بر بهداشت خواب

هر انسان طبیعی در حدود 3/1 عمر خود را در خواب به سر می برد و تاثیر خواب برروان و جسم انسان از دانسته های مسلم علم پزشكی است. بطوریكه امروزه تغییرات خواب انسان از پیش آگهی های مهم و قابل توجه در زمینه ابتلا به بیماریها، به حساب می آید.

به عنوان مثال، در اشخاص مبتلا به افسردگی، میزان خواب به نحو چشمگیری، افزایش و یا به ندرت، كاهش پیدا می كند. تغییرات خواب انسان در بیماریهای جسمی نیز بسیار چشمگیر است، بخصوص اگر تاثیر ناراحتی های روان انسان بر جسم او را در نظر داشته باشیم و به یاد آوریم كه بیش از 60 درصد مراجعه كنندگان به بیمارستانهای عمومی، در واقع از یك مشكل روانی رنج می برند.

به این ترتیب ایجاد بهداشت خواب، در واقع یك ركن مهم بهداشت روانی و جسمی به حساب می آید و هر عاملی كه در تنظیم بهداشت خواب مؤثر باشد، پیشگیری كننده و حتی درمانگر بسیاری از بیماریهای جسمی و روانی است.

امروزه نخستین اصلی كه در ایجاد بهداشت خواب، توسط جدیدترین منابع علمی دنیا توصیه می شود «بیدار شدن هر صبح یك موقع مشخص از خواب است»[1]
یك نگاه كلی به جدول اوقات شرعی، نشان می دهد، كه وقت نماز صبح، در تمام طول سال، با در نظر گرفتن، تغییرات ناشی از حركات وضعی و انتقالی زمین، زمان ثابتی است و اقامه كننده نماز صبح، با برخاستن پس از اذان، در واقع اساسی ترین گام را در جهت رعایت بهداشت خواب و در نتیجه آن، سلامت بدنی و تعادل روانی برداشته است.

دراین مورد در شماره های بعدی باز هم سخن خواهیم داشت...

 

 

 


--------------------------------------------------------------------------------

 

 

 

[1]  ترجمه فارسی روانپزشكی كاپلان - سادوك، دكتر نصرت اله پور افكاری - جلد سوم صفحه 111

 

اخبار مرتبط

دیدگاه کاربران

نتیجه ای یافت نشد.

ارسال دیدگاه

کاربر گرامی، جهت ثبت نظر به سایت واردشوید